100 жылдық статистика.

21 июня 2020

featured

Ұзақ уақыттық үзілістен кейін статистика оралуда. istmat.info веб-сайтының материалдарының арқасында біз 100 жылға жуық уақыт ішінде экономиканың кейбір салалары бойынша статистикалық мәлметтерді қарастыра аламыз.

Инженерия туралы ертегі.

ҚазКСР-да станоктар мен жабдықтар өндірісі болған жоқ деп айтылады теледидар экрандарынан және тағыда басқа жерлерде, қандай да бір себептермен сол кезде болған Целинсельмаш, АЗТМ, С.М.Киров атындағы зауыт, Павлодардағы В.И. Ленин атындағы трактор заутары туралы ұмытады. Алайда қазір бәрі дұрыс (ол зауттар жоқ).

Машина жасаудың ҚазКСР-да болғанын өздеріңіз көріп отырсыз. Қазір станоктар мен жабтық жасау жоқтың қасы, ал кейбір салалар мүлде жабылып қалған.

Өндіріс туралы ертегі.

Кезекте мақтануға тұрарлық және әрдайым мақтан тұтатын нәрсе ал. Мұнай, газ және көмір өндіру.

Нені білдіреді бұл? Құтықтаймын – біз капиталистік жүйенің шетінде тұрған елдердің қатарындамыз және орталық дамыған елдер үшін ресурстар көзі болып табыламыз. Тіпті комунисттер Қазақстанның жер қойнауын соншалықты аяусыз пайдаланған жоқ.

Қысқаша электр қуаты туралы.

Электр энергиясын көбірек өндіре бастады олар, иә, тек осы өсімді қамтамасыз еткен кім? Мен өзімнің бір мақалама сілтеме жасаймын.

Трикотаж және жүн туралы ертегі.

Оңай ақша керек болса сізге - жеңіл өнеркәсіпті дамытыңыз деген сөз бар. Міне сізде жұмысшылар және қажеттіліктер бар, бірақ бірнәрсе дұрыс болмады.

Маталар 1960 жылға дейін метрлермен өлшенгенін, 1960-1975 жылдары қума метрлермен, ал 1975 жылдан бастап шаршы метрлермен өлшенгенін ескерсек те, 2018 жылы мақта маталарын (трикотаждың негізі) өндіру көлемі 1965 жылдың деңгейінен сәл асып түсті (!). Жүн маталармен одан да қызықты: қазіргі өндіріс Ұлы Отан соғысынан кейінгі деңгейден төмен және II Николай патшасының түсындағы деңгейімен салыстыруға болады (!).

Аздап тәттілер туралы

Бұрсақта қалай, тағамсыз бізге өмір жоқ.

Бастайық балықтан. Балық аулау «қасиетті 90-шы жылдары» төмендегені соншалық 1913 жылдың денгейінен де төмен болып кетті. Қазір ол көрсеткіш сәл жоғарлады.

Ет. Тұрып ет жемеу мүмкін емес Қазақстанда. Ет өндірісі 2000-шы жылдары 1951 жылдың деңгейіне дейін түсті (!), ал қазір ол 1960 жылдың көрсеткішіне жақындап келеді (!)

Май. Жануарлар (сары) майларын өндіру көлемі 1990-2000 жылдары Ұлы Отан соғысынан кейінгі деңгейден төмен болды, қазір тек 1949 жылдың деңгейіне жақындады.

Өсімдік майын өндіруде тек өсуді көруге болады.

Құмшекер-қант. Өндіріс көлемі 2000-шы жылдары кеңестік деңгейден асып түсті, бірақ соңғы онжылдықта құлдырау бар. Қазір құмшекер-қант өндірісі 1980 жылдың деңгейіндей.

Сүт өнімдері. Ережеден ерекше емес. Мұндай озық капитализм оның өндірісі бойынша 1970 деңгейіне жеткен жоқ (!)

Ауыр тиеме сізге? Маған өте. Ұру-соғу жазасын жалғастырамыз.

Өсімдік шаруашылығы туралы ертегі.

Егіс алқабын әр түрлі дақылдардың қарастырамыз.

Тоқталайық қысқаша. Техникалық дақылдардың егіс көлемі 2000-шы жылдары кеңейді, бірақ қазір ол 1928 жылғы деңгейден аз. Қалған барлық дақылдар үшін 2018 жылғы егіс көлемінің деңгейі 1952-1960 жылдардың деңгейіне сәйкес келеді.

Көшпендінің байлығы.

Мал атап айтқанда.

Жылқылар мен түйелердің саны 30 жыл ішінде өсті. Қалған мал 1990 жылға қарағанда едәуір аз. 2018 жылы шошқа, қой мен ешкінің саны 1951-1960 жылдар деңгейіне сәйкес келеді, ірі қара мал саны- 1972 жылға сәйкес.

Қызықты кесте ең - жылқылар саны.

Бұл мақалада бірақ « сонша жылқы қайда кетті?» деген сұрақты ашу міндеті жоқ.

Жолдар, жолдар.

Олар 30 жыл ішінде ұзындығы 2 мың км-ге арттыра алады. Балапандар үйреніңдер! О,бір нәрсе дұрыс емес. Біз кестеге қараймыз.

Қиын мәселе – білім.

Мектеп. Мектептер саны қазір 1937 жылға қарағанда аз(!). Бала бақшалар саны көбірек, бірақ 1990-2000 жылдары қандай шұңқыр. Алайда қанша колледждер мен университеттер бар! Бәлкім, олар соншалықты көп мамандарды шығаратын шығар? Мүмкін барлық түлектер мамандық бойынша жұмыс істейтін шығар? Кітапханалар? Кітапханалар кімге керек? 1951 жылмен салыстырғанда олардың саны аз екендігі кімге керек?

Гиппократ керек болмай қалды.

Медицина… Соңғы кезде оған қаншама үміт артылуда.

Жоспардағыдай жүріп жатыр бәрі. Төсек орындары азайтылу керек деді де 1960-1970 жылдардың деңгейінен төмен қылып азайтты! Бірақ қаншама дәрігер бар. Олардың саны тек 2014 жылы ғана өскенінен не өзгерді? Кеңес Одағын жақтаушылар, үнсіз қызғанышпен қараңдар!

Қорытындылар.

Толтырарлық емес көңіл. Мен жазып кеткендей, Қазақстан – капиталистік жүйенің шетінде тұрған ел. Экономиканың деңгейінен білім және медицина деңгейі байланысты. Заттай көрсеткіштерден көріп отырғандай, Қазақстан экономикасының маңызды салалары 50-60, тіпті 100 жыл артта қалды. Графиктерді дұрыстап қараңызшы. «Неге социализм тұсында тіпті перестройка кезінде де экономика мен халықтың әл-ауқаты өсті» деген сұраққа өзіңізге өзіңіз жауап бере аласыз ба?

Қолданылған әдебиет:

Статистические динамические ряды за 1913-1951 гг. Ссылка.

Народное хозяйство Казахстана в 1971 году. Ссылка.

Народное хозяйство Казахстана в 1980 году. Ссылка.

Статистический ежегодник Казахстана 1990. — Алма-Ата: Казинформ, 1991.

Краткий статистический ежегодник 1992 г. — Алматы: Казинформцентр, 1993

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана. Статистический сборник. /Под ред. Ж.А. Кулекеева/ Алматы, 1999.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 1990, 1995-1998 гг. Статистический сборник. /Под ред. Ж.А. Кулекеева/— Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 1999.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 1990, 1995-1999 гг. Статистический сборник. /Под ред. А. Смаилова/— Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2000.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана. Статистический сборник. /Под ред. А. Смаилова/ Алматы, 2000.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 1998-2000 гг. Статистический сборник. /Под ред. А. Смаилова/— Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2001.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана. Статистический сборник. /Под ред. А. Смаилова/ Алматы, 2001.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 1998-2001 гг. Статистический сборник. /Под ред. А. Смаилова — Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2002.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана. Статистический сборник. /Под ред. А. Смаилова/ Алматы, 2002.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 1999-2002 гг. Статистический сборник. /Под ред. К. Абдиева — Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2003.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана. Статистический сборник. /Под ред. К. Абдиева/ Алматы, 2003.

Статистический ежегодник Казахстана/Statistical Yearbook of Kazakhstan: Статистический сборник./Под ред. К. Абдиева — Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2004.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 2001-2004 гг. Статистический сборник. /Под ред. К. Абдиева — Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2005.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана. Статистический сборник. /Под ред. Б. Тортаева/ Алматы, 2005.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 2002-2005 гг. Статистический сборник. /Под ред. Б. Султанова— Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2006.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана в 2001-2005 гг. Статистический сборник. /Под ред. Б. Тортаева/ Алматы, 2005.

Промышленность Республики Казахстан и ее регионов за 2003-2006 гг. Статистический сборник. /Под ред. Б. Султанова— Алматы: Агенство Республики Казахстан по статистике, 2007.

Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана в 2004-2006 гг. Статистический сборник. /Под ред. Э. Кунаева/ Алматы, 2007.

Казахстан в 2007 году. Статистический сборник./Под ред. А.Е. Мешимбаевой. — Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике , 2008.

Казахстан в 2008 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2009.

Казахстан в 2009 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2010.

Казахстан в 2010 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2011.

Казахстан в 2011 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2012.

Казахстан в 2012 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2013.

Казахстан в 2013 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан, 2014.

Казахстан в 2014 году. Статистический сборник /Под ред. А. А. Смаилова. – Астана: Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан, 2015.

Казахстан в 2015 году. Статистический сборник /Под ред. Н.С. Айдапкелова. – Астана: Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан, 2016.

Казахстан в 2016 году. Статистический сборник /Под ред. Н.С. Айдапкелова. – Астана: Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан, 2017.

Казахстан в 2018 году. Статистический сборник. – Нур-Султан: Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан, 2019.

С. Г. Қазақстанеңбекшілерінің ұйымы.

Қызыл Отау / Красная Юрта